Sách Giáo Khoa Vật Lý 12

28. tia x28. tia x28. tia x

28. tia x

Bài 28. tia x –

chiếu điện, chụp điện (còn gọi là chiếu, chụp x quang) hiện nay là một việc phổ biến trong các bệnh viện, giúp cho việc chẩn đoán một số bệnh về tim, mạch, phổi, dạ dày, tìm các vết xương gãy, các mảnh kim loại găm trong người,… nhà vật lí người đức rơn-ghen người khám phá ra tia x, là người đầu tiên trong lịch sử được trao tặng giải nô-ben vê vât lí. năm 1895, khi cho một ống phóng tia catôt hoạt động, rơn-ghen nhận thấy rằng, từ vỏ thuỷ tinh đối diện với catôt có một bức xạ được phóng ra. bức xạ này, mắt không trông thấy nhưng lại làm đen một tấm kính ảnh, mà ông vẫn gói kín và đặt trong hộp. không hiểu rõ bản chất của tia này, nên ông tạm gọi nó là tia x. sau này ta còn gọi nó là tia rơn-ghen.từ các thí nghiệm của mình, rơn-ghen đã rút ra được kết luận:môi khi một chùm tia cafộf – tức là một chùm electron có năng lượng lớn – đạp vào một vật răn [hỉ vật đó phát ra tia x.ii – cách tao tia x để tạo tia x, người ta dùng ống cu-lít-giơ.nuge lam”ống cu-lít-giơ là một ống thuỷ tinh (h28,1) bên trong là chân không, gồm một dây nung bằng nguội vonfam ff dùng làm nguồn êlectron và hai điện tax +ብnh 28.1clic : – một catôt k, bằng kim loại, hình chỏm cầu để làm cho các êlectron phóng ra từ ff”, đều hội tụ vào anota. – một anôt a làm bằng kim loại có khối lượng nguyên tử lớn và điểm nóng chảy cao, được làm nguội bằng một dòng nước khi ống hoạt động.143 chỉ có một số ít ẻlectron (chưa tới 1%) có tác dụng tạo tia x, phần còn lại (trên 99%) khi đập vào anôt chỉ có tác dụng làm nóng anôt. do đó, anôt nóng lên rất nhanh và phảiớiược làm nguội bằng một dòng бс.dây ff được nung nóng bằng một dòng điện. người ta đặt giữa anôt và catôt một hiệu điện thế cỡ vài chục kilôvôn. các êlectron bay ra từ dây nung ff”sẽ chuyển động trong điện trường mạnh giữa anôt và catôt đến đập vào a và làm cho a phát ra tia x.iii – bản chất va tính chất của tia x 1. bản chất nhà vật lí người đức phôn lau-ê, bằng những thí nghiệm tinh vi đã chứng minh được tính chất sóng của tia x, và sự đồng nhất về bản chất của nó với tia tử ngoại. lau-ê đã cho thấy rằng, tia x chỉ khác tia tử ngoại ở chỗ có bước sóng nhỏ hơn rất nhiều. nhiều thí nghiệm khác đã khẳng định, tia x là sóng điện từ có bước sóng nằm trong khoảng từ 10-” m đến 10 * m (10 mm). 2. tính chất a) tính chất nổi bật và quan trọng nhất của tia x là khả năng đảm xuyên. nó dễ dàng đi qua các vật không trong suốt đối với ánh sáng thông thường như gỗ, giấy, vải, các mô mềm như thịt, da. đối với các mô cứng và kim loại thì nó đi qua khó hơn, và kim loại có nguyên tử lượng càng lớn thì tia x càng khó xuyên qua. chẳng hạn, một chùm tia x có thể đi qua một tấm nhôm dày vài xentimét, nhưng lại bị chặn bởi một tấm chì dày vài milimét. vì vậy, chì thường được dùng làm tấm chắn bảo vệ cho người sử dụng tia tia x có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng lớn : ta nói là nó càng cứng. b) tia x làm đen kính ảnh nên trong y tế, người ta thường chụp điện thay cho quan sát trực tiếp bằng mắt. c) tĩa xlàm phát quang một số chất; ví dụ : platinô – xianua – bari. vì vậy, chất này được dùng làm màn quan sát khi chiếu điện. d) tia x làm ion hoá không khí. đo mức độ ion hoá của không khí có thể suy ra được liều lượng tia x. rọi vào các vật, đặc biệt là kim loại, tia x cũng bứt được êlectron ra khỏi vật. e) tĩa x có tác dụng sinh lí: nó huỷ diệt tế bào. vì vậy người ta dùng tia x để chữa trị ung thư nông.tóm lại, tia x có đủ các tính chất của tia tử ngoại. đó là bằng chứng về sự đồng nhất về bản chất giữa hai loại tia ấy.3. công dụng ngoài các công dụng về chẩn đoán và chữa trị một số bệnh trong y học, tia x còn được sử dụng trong công nghiệp để tìm khuyết tật trong các vật đúc bằng kim loại và trong các tinh thể ; sử dụng trong giao thông để kiểm tra hành lí của hành khách đi máy bay ; sử dụng trong các phòng thí nghiệm để nghiên cứu thành phần và cấu trúc của các vật rắn.iv – thang sống điên từ sự đồng nhất giữa sóng điện từ và sóng ánh sáng. sóng điện từ và sóng ánh sáng cùng truyền được trong chân không với tốc độ c. sóng điện từ cũng truyền thẳng, cũng phản xạ trên các mặt kim loại, cũng khúc xạ không khác gì ánh sáng thông thường. sóng điện từ cũng giao thoa và tạo được sóng dừng, nghĩa là, sóng điện từ có đủ mọi tính chất đã biết của sóng ánh sáng. ngày nay, người ta đã tạo ra và sử dụng được các sóng điện từ có bước sóng từ một vài kilômét tới xentimét, thậm chí tới milimét, thành thử giữa hai miền hồng ngoại và sóng vô tuyến cao tần không có ranh giới rõ rệt. trong sự phân rã hạt nhân của một số nguyên tử, có một loại tia được phóng ra, có những tính chất giống như tia x, nhưng có khả năng xuyên mạnh hơn: đó là tia gamma. tia gamma, như vậy, có cùng bản chất với tia x, nhưng có bước sóng ngắn hơn (dưới 10-11 m). như vậy sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia x và tia gamma, đều có cùng bản chất, cùng là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số (hay bước sóng). các sóng này tạo thành một phổ liên tục gọi là thang sóng điện từ. sự khác nhau về tần số (hay bước sóng) của các loại sóng điện từ đã dẫn đến sự khác nhau về tính chất và tác dụng của chúng. toàn bộ phổ sóng điện từ, từ sóng dài nhất (hàng chục kilômét) đến sóng ngắn nhất (cỡ 10° + 10-15 m) đã được khám phá và sử dụng.10wâ[[j12-c-a145ratiaх.tia x là sóng điện từ có bước sóng từ 10-” m đến 10 *m. tia x có khả năng đâm xuyên mạnh, có tác dụng làm đen kính ảnh, làm phát quang q q q q q q q q qq q q q qq q q qq q q q qq ,ཟཟmen i en| 5óng điện từ, tia hồ ܢ ܘ ܓ ܐ ܘ ܝ ܢ ܒ ܢܝܬܐܦ ܢܝ ܪܓܬܐ ܢܝ ܝ ܢܝ ܥ ܝ ܢܚܬܐ ܢܝ ܥܝ ܀ ị và tia x đều có bản chả-| là sống điện tử, nhưng chúng có những tính chấ – câu hot va bai tâp1. tia x là gì? 6. hiệu điện thế giữa anôt và catôt của một ống2. trình bày cấu tạo và hoạt động của ống cu-lít-giơ là 10 kv. tính tốc độ và động năngcu-lit-gio. cực đại của các êlectron, khi đập vào anôt.cho biết khối lượng và điện tích của êlectron:3. nêu các tính chất và tác dụng của tia x. m, = 9,1.10 *”kg; -e = -1,6,10-1°c.4. nêu tên các sóng hoặc tia trong thang sóng điện từ theo thứ tự từ bước sóng ngắn đếnbước sóng dài. 7. một ống cu-lít-giơ có công suất 400 w, hiệu điện thế giữa anôt và catôt có giá trị 10 kw. – hãy tính: 5. chọn câu đúng a) cường độ dòng điện và sốêlectron qua ống tia x có bước sóng trong mỗi giây. a. lớn hơn tia hồng ngoại. b)nhiệt lượng toả ra trên anôt trong mỗi phút.b. lớn hơn tia tử ngoại, c. nhỏ hơn tia tử ngoại. d, không thể đo được.novat lj 12-c-b146

 

Bài giải này có hữu ích với bạn không?

Bấm vào một ngôi sao để đánh giá!

Đánh giá trung bình 5 / 5. Số lượt đánh giá: 8

Chưa có ai đánh giá! Hãy là người đầu tiên đánh giá bài này.

--Chọn Bài--

Tài liệu trên trang là MIỄN PHÍ, các bạn vui lòng KHÔNG trả phí dưới BẤT KỲ hình thức nào!

Print Friendly, PDF & Email